Ondernemers over de economie
De Conjunctuurenquête Nederland (COEN) vraagt elk kwartaal aan ondernemers hoe hun bedrijf ervoor staat en wat ze verwachten voor de toekomst. Deze vragen gaan over onderwerpen zoals omzet, winst, investeringen en personeel. Een belangrijk resultaat van deze enquête is het ondernemersvertrouwen. Dit is een indicatie van de stemming van het Nederlandse bedrijfsleven: het laat zien of ondernemers positief of negatief denken over het economisch klimaat.
Conjunctuurenquête - Vierde kwartaal 2026
Het ondernemersvertrouwen is nu vijf jaar op rij negatief en komt in het vierde kwartaal van 2026 uit op -5,3. Het cijfer is daarmee gelijk aan dat van het vorige kwartaal, toen het ondernemersvertrouwen sterk steeg na een sterke daling in het tweede kwartaal van 2026. Het ondernemersvertrouwen ligt onder het gemiddelde (3,9) van de reeks sinds 2012. Ondernemers zijn sinds eind 2022 minder negatief over de verwachting van het economisch klimaat dan over de ontwikkeling van het economisch klimaat. Dit patroon werd alleen in het tweede kwartaal van 2025 eenmalig onderbroken. Het verschil tussen de verwachting (-4,0) en de ontwikkeling (-6,6) van het economisch klimaat is dit kwartaal afgenomen ten opzichte van het derde kwartaal van 2026.
Ondernemersvertrouwen
Het ondernemersvertrouwen komt in het vierde kwartaal van 2026 uit op -5,3. In de informatie en communicatie is het vertrouwen van 4,6 naar 4,4 gezakt maar is nog steeds overwegend positief. In de industrie sloeg het cijfers om van -1,0 naar 0,6. In de autohandel en -reparatie verbeterde het ondernemersvertrouwen van -8,0 naar 0,0.
Het ondernemersvertrouwen in de landbouw, bosbouw en visserij daalde licht van -21,0 naar -21,9. Ook in de horeca en de bouwnijverheid is het ondernemersvertrouwen relatief sterk negatief.
Het totaalcijfer voor het ondernemersvertrouwen is gelijk gebleven aan dat van het vorige kwartaal en nog steeds negatief. Het ondernemersvertrouwen is positief in de informatie en communicatie. In de industrie sloeg het cijfer om van negatief naar licht positief. In de autohandel en -reparatie verbeterde het ondernemersvertrouwen van -8,0 naar 0,0.
De landbouw, bosbouw en visserij is net als vorig kwartaal de meest negatieve bedrijfstak. Het ondernemersvertrouwen daalde licht van -21,0 naar -21,9. Ook in de horeca en de bouwnijverheid is het ondernemersvertrouwen relatief sterk negatief.
Verwachtingen
Ondernemers zijn per saldo positief gestemd over de verkoopprijzen/tarieven (20,6%), de omzet (17,5%), de personeelssterkte (4,7%), de inkooporders (9,7%) en de investeringen (4,0%) in het derde kwartaal van 2026. Ondernemers zijn per saldo negatief gestemd over het economisch klimaat (-5,5%).
Bij alle zes de onderwerpen zijn er meer ondernemers die een verbetering verwachten dan een verslechtering; per saldo is de stemming hier dus positief. Het saldo over de verwachte verkoopprijzen is met per saldo bijna 21 procent het hoogst en ook het sterkst gestegen, vorig jaar was dit ruim 16 procent. Ook over de omzet in de komende drie maanden zijn ondernemers positief en is het saldo hoger dan over de verwachte winstgevendheid. Over de investeringen zijn de verwachtingen iets positiever geworden.
Belemmeringen
31,7% van de ondernemers ervaart een tekort aan arbeidskrachten. Verder vormen onvoldoende vraag (18,9%), financiële beperkingen (11,0%), een tekort aan productiemiddelen, materiaal en ruimte (7,4%), weersomstandigheden (6,7%) of andere redenen (17,0%) belemmeringen. 32,1% van de ondernemers ondervindt geen belemmeringen.
Sinds het derde kwartaal van 2021 is het tekort aan arbeidskrachten onafgebroken de meest genoemde belemmering door ondernemers. Na de coronacrisis liep dit op tot meer dan 49 procent in het derde kwartaal van 2022. Daarna nam het langzaam af en komt het in het vierde kwartaal van 2026 uit op bijna 32 procent. Daarmee is het percentage nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van vorig kwartaal (33 procent). Bijna een derde van de ondernemers gaf aan geen belemmeringen te ervaren, nagenoeg gelijk aan het aandeel dat een tekort aan arbeidskrachten ervaarde.
Verwachtingen 2027
Per saldo verwacht 23,8% van de ondernemers in 2027 meer omzet. Voor personeelssterkte geldt dat 8,6% van de ondernemers per saldo positief gestemd is. Voor volgend jaar verwacht per saldo 5,2 procent van de ondernemers meer te investeren vergeleken met dit jaar.
Voor volgend jaar zijn er meer ondernemers die een toename van hun omzet verwachten dan ondernemers die een afname daarvan verwachten. Het saldo is met 23,8 procent positief. Ook voor personeelssterkte zijn er meer ondernemers die een toename daarvan verwachten in het komende jaar dan een afname. Het saldo is met ruim 8,6 procent wel minder positief dan bij de verwachte omzet. Voor volgend jaar verwacht per saldo 5,2 procent van de ondernemers meer te investeren vergeleken met dit jaar. In de meeste bedrijfstakken zijn ondernemers iets positiever over de investeringsverwachtingen voor het komende jaar dan een jaar geleden.
Bekijk ons uitgebreide rapport
Bekijk het rapport met een uitgebreide beschrijving van de resultaten
Meer info bij het CBS
Zelf aan de slag met cijfers uit de Conjunctuurenquête? Bekijk dan: